Phần 1:
Chiều nay gió heo may lại về, hơi nước chung quanh nhà đưa lên phả vào người làm chị gây gây lạnh, tư bề là sông rạch, vào mùa này nước có màu vàng đục, cây cầu khỉ bắc qua con lạch để vào nhà có vẻ yếu, mỗi khi có ai đó muốn đi qua đi lại là phải dò dẫm từng bước và như chỉ chờ có vậy; nó lại nhún nhẩy đong đưa.
Chị vào nhà lấy cái gương soi rồi ra sau hè ngồi để nhìn mặt mình trong đó. Cái gương không biết nói nhưng nó biết phản chiếu lại từng nét trên khuôn mặt để người ta biết mình đẹp hay xấu. Mà chị đẹp thật; với một khuôn mặt hình trái soan, đôi lông mày lá liễu nằm trên hai con mắt bồ câu đen lay láy được che bởi hàng mi rậm dài cong vút, chỉ có cái miệng là không được đẹp cho lắm tuy rằng nó có màu hồng như thoa son; ấy là vì miệng chị hơi rộng và đôi môi hơi dày, nhưng đâu phải ai cũng có được một vẻ đẹp hoàn hảo kia chứ.
Tuần sau là chị đi lấy chồng, không biết cuộc đời làm vợ của chị nó sẽ ra sao? Sung sướng hạnh phúc hay đau buồn khổ cực? Thân gái mười hai bến nước, trong nhờ đục chịu. Người mà chị sẽ lấy làm chồng không phải là người đang ở trong lòng chị, mà do cha má chị đồng ý gả và chị phải vâng theo, còn trong trái tim chị thì đang ấp ủ hình bóng của thầy giáo lớp năm trường làng. Nhớ mùa khai trường năm ngoái chị đến xin cho đứa em út vào học lớp một, thấy chị đứng lớ ngớ trước phòng hiệu trưởng, chính thầy đã sốt sắng nhận nộp đơn dùm chị, khi về; hai người nhìn nhau, ánh mắt giao nhau như có một luồng điện mạnh chạy qua người họ; nóng bừng và run rẩy. Thấy cho biết mình tên Nam, chị đáp lễ chị tên là Ải. Thầy nói:
- Tên nghe sao mà khổ quá.
Đúng là chị có cái tên nghe khổ thật, về nhà chị hỏi cha:
- Tía ơi, sao tía đặt tên con là Aỉ? nghe cực quá, phải chi tía đặt con tên Ái thì hay quá chừng.
Cha chị cười:
- Ừ, thì lúc làm khai sanh cho con, tía ghi là Ái, nghĩa là thương yêu, ngờ đâu cái thầy thư ký già đánh máy sao mà cái dấu “sắc” ông chọt qua dấu “hỏi”, chừng sau này coi lại tía mới ngã ngữa người…thôi, lỡ rồi…
Chị lo lắng, đêm không ngủ được vì cái tên của mình, nếu thầy giáo không nói, có lẽ chị sẽ không bao giờ nghỉ đến. Đâu ai ngờ được ý nghĩa của một cái tên nó lại vận vào cuộc đời mình. Tên của chị là Ải, phải chăng rồi mai đây cuộc đời chị sẽ vô cùng khồ ải?
Mổi ngày đi chợ chị đều đi dọc theo bên hông trường, và thầy giáo thì luôn như một sự tình cờ nhưng lại là cố ý; đứng bên cạnh cữa sổ lớp học để ngó mông ra ngoài mỗi khi chị đi qua, cã hai đều “Tình trong như đã, mặt ngoài còn e”.
***
Anh tên Khoa - con trai trưởng trong gia đình nhưng sắp xếp theo cách của người miền Nam là thứ hai nên thường gọi là Hai Khoa - đang ngồi so lại từng sợi dây của cây đàn phím lỏm, cây đàn này anh mua tận trên Sài Gòn nhân một chuyến đi chơi cùng bạn bè, anh rất mê vọng cổ, thuở mới lớn anh từng ao ước mình sẽ trở thành kép độc của một gánh hát cải lương nào đó, vì thế anh say mê tập tành đàn ca hát xướng, đến nổi xao lãng chuyện sách đèn chử nghĩa, học hoài mấy năm mà không qua nổi lớp chín, nhưng anh lại thuộc nằm lòng bài ca “tình anh bán chiếu” và thêm một số bài khác nữa, duy chỉ có “tình anh bán chiếu” là anh ca hay nhất, đầy truyền cãm với tất cả sự lắng đọng của tâm hồn mình, anh cũng rất thành thạo khi uốn éo mười ngón tay dạo chơi cùng với những nốt nhạc vọng cổ luyến láy ngân nga trên cây đàn phím lỏm, tự tay anh vừa đàn vừa hát. Với tài nghệ của mình Hai Khoa đã chinh phục và làm cho trái tim của các cô gái trong làng phải thổn thức, thế nhưng chị thì vẩn dững dưng.
Anh hai Khoa có tánh thích hiếu thắng, anh khó chịu khi có người con gái không đẹp bằng những người con gái khác – những người đang mê đắm tiếng đàn, giọng ca của anh – lại dững dưng với những lời tán tỉnh gởi gắm xa gần của anh, mỗi ngày chị đi chợ, phải ngang qua ngỏ nhà anh, anh để ý tới nét mặt dịu dàng, dáng người thùy mị đoan trang và đôi mắt nhung đen buồn thăm thẳm của chị, nên anh thường canh chừng giờ chị đi ngang qua đặng anh xách ghế, cầm đàn ra trước sân ngồi mà lướt mấy ngón tay trên phím đàn và ngân nga giọng hát…Bao nhiêu ngày kiên nhẩn, bấy nhiêu ngày anh thất bại, điều này như muốn chọc giận đến cái tự ái người con trai ở nơi anh. Anh quyết tâm không thể nào thua cuộc được.
Một lần cha anh đề cập tới chuyện hôn nhân của anh, ông nói:
- Hai Khoa à, năm nay con cũng đã bộn tuổi rồi, cưới vợ đi nghen
đặng còn trống chổ cho mấy đứa em gái mầy nữa chớ, ở vậy chơi miết sao con.
Anh gải đầu:
- Tía ơi, cưới ai bây chừ hả tía?
-Ốí trời, tía thấy mầy quen cũng bộn đứa con gái, lựa một đứa mà con ưng ý nhất đặng tía cưới cho mầy…
Anh cười lớn:
- Trời đất, cưới vợ chớ phải đi mua đồ sao mà tía nói nghe dể ợt. Cái đứa con thích thì nó đâu có thèm để ý tới con.
Cha anh hỏi lần hỏi mò tới, anh mới nói đến người con gái tên Ải ở phía bên kia cầu Trà Bông, mỗi ngày đi chợ ngang qua nhà…anh để ý từ lâu và thích lắm, đó là con ông Ba Ngọ, cha anh cười vổ đùi đánh “đét” một cái:
- Ái chà, tía biết ông ba Ngọ rồi nhưng mà không thân gì mấy, có đôi ba lần tía đánh cờ tướng với ổng ở ngoài nhà bác tư Hên. Nếu con thật sự ưng nó thì để tía lo cho.
Nói là làm, cha anh nhờ đến người mai mối và sau đó chọn ngày đẹp trời để qua bên nhà chị. Lần đầu tiên đi với cha qua gặp mặt cha má chị, anh mang theo cây đàn phím lõm, chuẩn bị một giọng ca cho thật mùi – đó là hai thế mạnh của anh – với hy vọng là sẽ làm ngọt tai vừa ý cha má chị, anh mong có được chị bằng cách đi đường vòng.
Nhà anh ở phía bên này chợ nhưng phải đi qua một cây cầu gổ, gọi là cầu Chợ Mới, nhà chị nằm phía bên kia đường dưới chân cầu Trà Bông, lại còn phải đi vô sâu trong đồng; quanh co theo con rạch, qua thêm chiếc cầu khỉ mỏng manh mới đến một gò đất nổi, trên đó có chừng mười mấy nóc nhà.
Khi Hai Khoa so dây đàn và lảy mấy nốt dạo đầu, cha của chị gật gù có vẻ thích ý, rồi bên khay trà với bánh ngọt, anh cất tiếng ca, vẩn là bài “ruột” của mình: “tình anh bán chiếu”…thì anh đã hoàn toàn chinh phục được cảm tình của cha má chị. Cha chị sai làm một mâm đồ nhậu khá linh đình dọn ra để mời “anh sui tương lai”, có nghĩa là chuyện lấy chồng của chị đã được định đoạt xong xuôi.
Thầy giáo Nam phải đưa cha thầy đang bị bịnh nặng lên Sài Gòn chửa trị, nhưng cuối cùng ông vẩn phải ra đi để lại người con trai lớn và cô con gái út trong căn nhà nhỏ. Thầy Nam nhờ người nhắn chị ra ngã ba con rạch để thầy được gặp mặt và nói đôi câu. Thầy không ngờ chị sắp đi lấy chồng và chị cũng không ngờ cha thầy vừa mới qua đời, trên ve áo của thầy giáo có một mảnh vải tang đen. Đứng bên nhau mấy phút mà lòng đầy ngậm ngùi cay đắng, thầy trao cho chị một gói quà nhỏ và chỉ nói được rằng:
- Lúc anh đưa tía lên Sài Gòn trị bịnh, anh có mua mấy cái này để dành tặng cho Ải. Thôi thì cứ xem như đây là quà mừng cưới của anh.
Chị cầm gói quà mà nước mắt rưng rưng, nghẹn ngào không nói với anh được một câu.
Đó là một cái gương soi và chiếc lượt đồi mồi rất đẹp có khắc chử Pháp, chị không hiểu nghĩa của nó là gì, và chỉ đọc được như thế này:- so-u-ve-ni-erờ. Gương soi mặt và lượt chải tóc là hai thứ mà người con gái nào cũng cần phải có. Chị cất giử bên mình như vật bất ly thân…
…Và chiều hôm nay chị đem nó ra, kín đáo ngồi sau hiên vắng để soi mặt mình, chị đã nhìn thấy trong đó có đôi mắt đẹp, đen lay láy mang một nổi buồn sâu thăm thẳm, long lanh hai giọt nước trong veo chảy dài trên hai má.
Thầy giáo Nam không kịp gởi cho chị một lời hẹn thề đính ước vì thầy còn phải để tang cha đến ba năm trời. Cha má chị thì không muốn đứa con gái lớn ế chồng dù chị có nhan sắc, chị phải lấy chồng trước để cho năm đứa em gái còn có cơ hội nữa chứ.
***
Đám cưới của chị cũng bình thường như bao đám cưới ở miền quê, trước ngày cưới cha chị đã làm lại chiếc cầu khỉ cho cứng cáp chắc chắn để con gái không bị té ngã - khi đi qua cầu mà về nhà chồng.
Sáng sớm lúc trời vừa hừng đông bên nhà trai đi qua rước dâu, cũng không nhiều người cho lắm, vỏn vẹn ngồi vừa đủ một chiếc xe lam, thêm bốn mâm quả với những lễ vật cần phải có. Chị mặc bộ áo dài trắng; tượng trưng cho sự trong trắng của người con gái, trên đầu đội chiếc khăn voan mỏng phủ xuống che hờ khuôn mặt cô dâu, dấu chỉ cho sự vâng chịu phục tùng, chân chị đi đôi guốc mộc, còn anh cũng chỉnh tề trong bộ đồ tây với áo sơ mi, quần ka ki màu xám đậm, mang giày săng đan. Anh đeo cho chị một đôi bông tai vàng hột gáo, mang lên cổ chị một cây kiềng và đôi xuyến đeo tay cũng bằng vàng. Hai người làm lễ gia tiên, má chị khóc tiễn con về nhà chồng, chị sụt sùi khóc theo, lòng chị chơi vơi buồn, ngậm ngùi khi thấy thấp thoáng bóng thầy giáo đứng bên kia con đường đất nhỏ nhìn vào trong nhà chị - qua một cây cầu khỉ - đừng ai nghỉ rằng chị đã “ khóc như thiếu nữ vu qui nhật” vì chị khóc rất thật tình với tất cã nổi lòng mình.
Anh đi ra trước, chỉ cần vịn một tay vào thành cầu làm bằng cây tre dài, nhảy chân sáo vài bước là anh đã qua đến bên kia cầu, rồi anh đứng ngoài ngó mông vô trong chờ chị - người mà bây giờ đã là vợ của anh- Chị run run bước những bước chân ngắn theo sau lưng anh trên chiếc cầu khỉ chênh vênh, lòng mong mỏi anh quay lại đưa tay cho chị nắm để dìu chị bước qua cầu, nhưng anh thật vô tình.
Chị ngập ngừng quay đầu nhìn lại ngôi nhà nhỏ mà chân đi không đành, chiếc cầu khỉ nằm yên trong nắng sáng, má và các em chị nhìn theo cho tới khi chị đi khuất.
Chồng chị là con trai trưởng, là anh của ba cô em gái. Nhà chồng có mấy mẩu ruộng trồng lúa, một ao cá, một đìa tôm, nói chung được xếp vào hàng khá giã. Có lẻ vì là con trai duy nhất trong gia đình nên anh được mọi người trong nhà dành cho nhiều thứ ưu tiên ngay từ lúc còn nhỏ, điều đó nó đã hình thành nên tính cách của anh; vừa độc tôn vừa độc đoán. Bây giờ thì anh đã là người đàn ông có vợ, sự độc tôn độc đoán trong anh đã biến anh thành một người đàn ông có tính gia trưỡng.
Đêm đầu tiên sau đám cưới, anh nói với chị trống không:
- Ngủ trước đi nghen, tui còn tiếp mấy người bạn.
Một đêm đàn ca tài tử cho đến khi gà gáy sáng, chị thức dậy dọn dẹp tàn tích mà anh đã tiếp bạn bè đêm tân hôn. Sau đó thì lo cơm sáng cho gia đình nhà chồng, rồi ra chợ bán lúa, rồi lo cơm trưa và giặc giũ cho cả nhà chồng, mấy cô em gái của anh thấy mình đã có chị dâu, như là nhà bổng nhiên có một con ở nên dồn hết mọi công việc để chị làm lấy một mình, các cô trở thành quí tiểu thư đỏng đảnh. Anh dững dưng khi thấy chị phải ôm đồm hết mọi việc nhà và cho đó là điều tất nhiên.
Sáng nay cha chồng kêu anh chị vào và nói:
- Hai Khoa này, con đã có vợ rồi, không rong chơi đờn ca tài tử nữa mà phải lo làm ăn. Má bây mất lâu rồi, còn lại mình tía, mai này mấy đứa em gái của bây cũng phải lấy chồng rồi theo chồng, vợ thằng hai ráng sanh cho tía đứa cháu nội trai rồi tía giao hết gia tài điền sản cho hai vợ chồng bây trông coi.
Anh cười:
- Một mình vợ con lo đủ rồi mà…tía.
Cha anh trợn mắt:
- Mày…không nên thân, tao nói rồi đó nghen, phải lo tập làm ăn, dẹp bớt mấy cái chuyện đờn ca tài tử lại cho vợ mày nó nhờ.
Thật tình là chị không biết anh có tập tành làm ăn như lời cha dặn hay không, vì có bao giờ anh bàn bạc chuyện gì với chị, còn chuyện dẹp bớt đờn ca tài tử thì chị thấy rỏ là không. Có những đêm anh đi tới sáng mới về, chị vò vỏ nằm chờ chồng, gối lạnh chăn đơn.
Lâu lắm rồi mà không được về thăm cha má và các em, chị nhớ lắm, về nhà chồng được năm tháng, đúng năm tháng chị làm con ở với trăm công nghìn việc. Chiều nay chị đánh bạo xin với cha chồng:
- Thưa tía, con đã làm xong mọi việc, tía cho phép con được về thăm cha má và các em con.
Ông gật đầu nói:
- Con kêu thằng Hai Khoa nó đưa con đi, đừng đi một mình về nhà.
Chị năn nỉ:
- Nhà Tía má con ở gần đây, con đi một mình cũng được tía à.
Ông nghiêm sắc mặt:
- Tía đã nói là kêu chồng con đưa con về thăm.
Chị ứa nước mắt, chị chỉ muốn đi về thăm nhà một mình vì chị rất cần được thổ lộ tâm tư của mình cho các em gái nghe, chị muốn được khóc thỏa thuê trên vai một đứa em nào đó của mình. Chị thôi không xin về thăm nhà nữa mặc dù lòng cứ mong ngóng nhớ nhung.
Tối nay Hai Khoa lại đưa mấy người bạn về nhà, họ hè hụi khiêng chiếc giường ở sau chái ra kê ngoài sân dưới gốc cây vú sữa. Đêm nay rằm nên trăng sáng vằng vặc, anh sai chị làm mấy món nhậu ngon ngon để anh và các bạn cùng nhau đàn ca tài tử cho vui. Trong nhóm bạn đờn ca tài tử của Hai Khoa có thêm một người tên là Cường, anh chàng này mới được anh Khoa nhận vào làm công, lo canh chừng mấy cái đáy trên sông, Cường xấu trai, ở đâu tận bên Tân Châu, anh ta biết chơi đàn kìm, tuần trước khi đến xin việc, anh ta được Hai Khoa nhận ngay nhờ cây đàn kìm xách theo chung với cái túi áo quần.
Chị lui cui nướng mấy con khô cá sặc rồi gọt vỏ trái xoài tượng, sau đó chị băm nhỏ thành từng sợi, chị xé con khô cá sặc ra rồi trộn đều với xoài, thêm vào một ít đường, nước mắm, vài trái ớt xắc nhuyển và một nắm rau răm hái trong vườn. Món nhậu này anh thích nhất. Chị vào trong nhà nằm ngã lưng ra giường nghỉ mệt. Thêm một người bạn ở xóm trên đến chơi, mang theo con cá lóc lớn chừng một ký đang quảy đuôi vùng vẩy, anh biểu chị nướng trui để cho chiếu nhậu thêm phần phong phú. Chị biết đêm nay anh sẽ đàn ca cho đến hừng đông.
Cá lóc nướng trui muốn cho ngon và chín đều thì phải nướng bằng rơm, thế là chị ra đằng sau nhà hốt một nắm rơm lớn, lum khum cúi người sát đất, phồng má thổi cho rơm cháy bùng, nước mắt chị trào ra ướt má làm mặt chị lem luốt, không biết chị đang khóc hay vì khói rơm bay vào mắt, có lẽ là cả hai. Chị lấy một que tre dài có đầu nhọn xỏ vào miệng con cá cho xuyên suốt ra sau đuôi rồi đưa nó lên ngọn lữa rơm mà nướng, con cá bị lữa đốt nóng, cố uốn mình nhưng bị thanh tre kềm chặt, nó đau đớn giẩy đuôi vài cái rồi rướn lên và cuối cùng là nằm im…chị trăn qua trở lại con cá như trăn trở nổi lòng mình, cuối cùng khi ngọn lữa tàn chị vùi con cá xuống đống tro rơm, ủ nóng một hồi lâu, độ chừng nó đã chín, chị chặt nữa tàu lá chuối rồi để nó nằm lên trên, lấy đủa gạt sạch bụi tro, chị đưa ra cho anh, kèm thêm một chén nước mắm chanh ớt
Lúc này anh đang say sưa thả hết tâm hồn mình để ca bài “tình anh bán chiếu”, còn các bạn anh thì đang lia lịa gắp mồi và uống rượu. Chị nghỉ thầm trong bụng “ cái đầu óc… ca hoài một bài mà không biết chán”. Mổi lần muốn được người ta khen ngợi anh đàn giỏi ca hay là anh lại hành tội chị khổ sở lo món nhậu để tiếp đãi bạn, đó cũng là một cách trao đổi: anh được lời khen tặng, bạn được mồi nhậu ngon và những rượu cay nồng, chỉ có mình chị là chịu phần thua thiệt mà thôi.
Những sợi dây đàn vang lên từng âm thanh với những cung bật khác nhau nhưng khi cùng hòa chung, nhập lại vào với nhau thì tất cả đã tạo nên một giòng chảy trơn tru bên những nốt luyến láy, giọng ca của anh ngân nga lên xuống trong ánh trăng rằm đã lôi kéo nhiều người chung quanh bu đến xem, bây giờ thì “chiếu nhạc” phải dời xuống đất mới có đủ chổ để họ cùng ngồi xúm xít mà nghe ngón đàn của anh và các bạn thì thay nhau ca những bài vọng cổ, chị phải tất bật lo thêm món nhậu, mua thêm rượu.
Hai người tài tử với hai cây đàn; đàn kìm và cây guitar phím lõm đã kết hợp với nhau tạo thành những giòng nhạc lung linh huyền ảo dưới ánh trăng rằm, bên bầu rượu và mấy món nhậu.
Đêm còn dài khi trăng vẫn còn rất sáng đang treo lơ lững trên những ngọn tre, và chị thì chưa được phép đi ngủ, dù biết rằng ngày mai có rất nhiều việc phải làm. Chị ngồi sau hiên nhà nhìn ao cá lung linh gờn gợn mổi khi có con cá nào đó quẩy đuôi ngoi lên mặt nước hớp mồi làm khuấy động tạo thành những vòng tròn lan rộng rồi tan nhanh. Lòng chị đang vương mang một bóng hình lung linh mờ ảo, thoắt ẩn thoắt hiện, lúc xa lúc gần. Chị ngữa mặt lên nhìn trăng; chao ơi, ánh trăng rằm đang phủ xuống ngập tràn ôm lấy toàn thân người của chị, gió từ đâu thổi đến nhẹ nhàng mơn man trên mặt chị, vừa mát lạnh nhưng cũng vừa êm ái nồng nàn. Tiếng ca của chồng chị vẫn còn rất sung mãn đầy say sưa, không biết mổi khi ca…có chị phảng phất đâu đó trong giọng ca của anh? Có lẽ là không; nên lòng chị luôn quạnh hiu buồn tủi. Chưa bao giờ anh nói với chị được một câu rằng:
- Mình ngồi đây cùng với tôi để tôi ca cho mình nghe…
Mà điều anh nói với chị luôn là một câu ra lịnh:
- Tối nay có mấy anh em bạn tới đây đờn ca tài tử với tui, ấy liệu liệu mà làm mấy món nhậu cho ngon để tui đãi bạn.
Và thế là chị phải tất bật làm theo lời “truyền phán” của anh.
Đối với chị lúc này thì những chiều, những tối đàn ca tài tử của anh cùng với mấy người bạn là một nổi ám ảnh làm chị chán chường mệt mỏi. Chị muốn thoát khỏi nó, chị vùng vẩy một cách khổ sở trong chính tâm hồn mình bởi những sợi dây ràng buộc vô hình ngày càng thắt chặc lấy người chị như một thứ vòng kim cô.
Bây giờ hể mỗi lần anh nhóm họp bạn bè để cùng nhau đàn ca, thì chị là một người chỉ có việc lo mồi nhậu, không bao giờ và sẽ chẳng bao giờ chị được cùng ngồi với anh trên “chiếu nhạc” Tại sao anh không chịu biết rằng tâm hồn chị cũng có những rung cảm như những sợi dây đàn của anh; khi đánh lên sẽ làm phát ra những âm thanh sâu lắng? Tại sao anh chỉ biết so dây của cây đàn mà không biết nắn nót so dây lòng của chị? Để chị phải tự so lấy sợi dây tơ lòng của mình, mà sợi dây tơ lòng này nó đã từng run rẩy bởi hình ảnh của anh thầy giáo trường làng với bao nỗi bồi hồi xao xuyến. Nhưng bây giờ thì chỉ còn là những khắc khoải nhớ nhung.
Đêm nay; một đêm trăng rằm với ánh sáng huyền ảo lung linh, chồng chị đang say sưa từng cung bật luyến láy của cây đàn và giọng ca ngân nga trầm bổng của mình. Riêng chị; sau hiên vắng chị cũng đang để cho tơ lòng mình rung lên từng cung bậc, và sau đó thì nước mắt là giòng suối nhạc tuôn trào cùng với tiếng thổn thức trong đêm khuya.
Sau khi tàn chiếu nhạc anh nằm lăn ra ngủ với sự hài lòng thỏa ý, chị lui cui dọn dẹp bên tiếng ngáy rất to của chồng, lòng chị cũng ngổn ngang trăm mối tơ vò, như chiếu nhạc của anh sau khi tàn còn lại là một đống bầy hầy thừa mứa, chị dọn dẹp sự thừa mứa của anh và những người bạn nhậu, còn ai sẽ dọn dẹp cho chị những ngổn ngang đang làm cho lòng chị rối bời?
Chị muốn bức anh ra khỏi những lần đờn ca tài tử và nổi vất vã nhọc nhằn mà chị phải chịu. Nhưng…làm thế nào bây giờ?
Xem tiếp phần 2 ….
Hồ Thủy
Saigon, 01-2012